تنظیمات استایل سایت

انتخاب نوع نمایش

  • Full
  • Boxed

انتخاب رنگ

  • skyblue
  • green
  • blue
  • coral
  • cyan
  • eggplant
  • pink
  • slateblue
  • gold
  • red

بیش فعالی چیست؟

بیش فعالی چیست

بیش فعالی یا (Attention deficit hyperactivity disorder )ADHDADHD شایع ترین بیماری رفتاری عصبی در کودکان است. بیش فعالی به معنای بی توجهی، اختلال در تمرکز، پرخاشگری و پرتحرکی بیش از حد و غیر متناسب با سن کودک می باشد. به عبارتی دیگر بیش فعالی یا ADHD یک وضعیت رفتاری عصبی است که با بی توجهی و عدم تمرکز، پرخاشگری، خستگی ناپذیری و ناآرامی کودک مشخص می شود.

چه رابطه ای میان بیش فعالی و تأخیر تکامل ارتباطی یا اوتیسم وجود دارد؟

بر اساس مطالعات انجام شده میان بیش فعالی و تأخیر تکامل ارتباطی یا اوتیسم ارتباطی وجود ندارد و این دو، دو بیماری مجزا و متفاوت هستند. کودکانی که مبتلا به اوتیسم هستند، در شناخت هیجانات و نشانه های آن مشکل دارند به عنوان مثال یک کودک اوتیستیک زمانی که کار اشتباهی انجام می دهد و والدین از دست او عصبانی می شوند، متوجه عصبانیت و حتی حالت چهره والدین خود نمی شود و به کار خود ادامه می دهد. از نظر علایم و همچنین از نظر علت کودکان مبتلا به اختلال اوتیسم کاملاً با کودکان بیش فعال متفاوت هستند.

بررسی ها نشان می دهد که در کودکان بیش فعال، در عملکرد بخش های خاصی از مغز مانند ناحیه فرونتال، پاریتال و ناحیه مخچه ای اختلال دارند. وقتی اختلال ترشح دوپامین در ناحیه فرونتال مغزی وجود داشته باشد، اختلال بیش فعالی رخ می دهد. تحقیقات نشان می دهد که بیش از ۷۶ درصد کودکان مبتلا به بیش فعالی، فرد مبتلای دیگری نیز در خانواده خود دارند. علاوه بر زمینه ژنتیک علل دیگری مانند: تولد نارس، سیگار کشیدن مادر حین بارداری، استرس زیاد مادر حین بارداری، مصرف الکل در دوران بارداری، مسمویت ناشی از سرب موجود در هوا حاصل از دود اتومبیل ها و آلودگی هوا

، مصرف غذاهای محتوی افزودنی هایی مانند شیرین کننده های مصنوعی، رنگ دهنده های خوراکی و آسیب های تروماتیک و ضربه ای به مغز در بروز بیش فعالی نقش دارند.

میزان شیوع و سن رایج بیش فعالی چه سنی می باشد؟

سن رایج برای ابتلا به بیش فعالی از ۴ تا ۱۷ سالگی است. بیش فعالی یکی از شایع ترین و جدی ترین مشکلات عصبی رایج در سنین کودکی و نوجوانی شناخته می شود. در حال حاضر حدود سه میلیون کودک در سراسر جهان برای مشکلات کمبود توجه و تمرکز از دارو استفاده می کنند. در ۳ تا ۷ درصد کودکان مدرسه ای و ۴ درصد بزرگسالان بیماری بیش فعالی شایع است. پسران بیش از سه برابر دختران علایم بیماری بیش فعالی را بروز می دهند. اگرچه در بعضی از بررسی ها ثابت شده است که میزان شیوع این بیماری در پسرها و دخترها مساوی است ولی دخترها علایم پرتحرکی  و پرخاشگری را از خود نشان نمی دهند و به همین علت تشخیص داده نمی شوند.

انواع اختلالات بیش فعالی چیست؟

سه نوع اختلال بیش فعالی وجود دارد که عبارت است از:۱- اختلال تمرکز، ۲- اختلال پرتحرکی و پرخاشگری، ۳- بیش فعالی شامل هر دو نوع اختلال تمرکز و پرتحرکی.

چند مورد از علایم بیش فعالی در کودکان را بشناسید:

در صورتی که بیش از شش مورد از علایم زیر به مدت ۶ ماه ادامه داشته باشد، بیماری بیش فعالی از نوع اختلال تمرکز تشخیص داده می شود، عدم توانایی تمرکز در جزییات فعالیت های مدرسه، عدم توانایی ادامه تمرکز برای انجام کامل فعالیت ها، حواس پرتی حین گوش دادن(در ظاهر گوش می دهد ولی در واقع حواسش به گوینده نیست)، گم کردن پی درپی لوازم مدرسه، فراموشی پی در پی امور جاری مدرسه و خانه، تکالیف و کارها را شروع می کند ولی نمی تواند آنها را به پایان برساند و عدم رعایت نظم و زمان در انجام کار.

در صورتی که بیش از شش مورد از علایم زیر به مدت ۶ ماه ادامه داشته باشد، بیماری بیش فعالی از نوع اختلال پرتحرکی و پرخاشگری تشخیص داده می شود، کوبیدن روی صندلی و یا تکان خوردن مداوم حین نشستن روی صندلی، بلند شدن و راه رفتن در کلاس درس و یا ترک کلاس، انجام غیر معمول دویدن و بالارفتن از اشیاء در میهمانی ها به طوری که از هر چیز راست بالا می روند، نمی تواند بی سر و صدا کاری را انجام دهد و مداوم در حال صدا در آوردن هستند، بیش از اندازه صحبت کردن، نمی توانند انتظار بکشند و قبل از پایان صحبت دیگران صحبت می کنند، نمی تواند در صف نوبت بایستد، اذیت و آزار کودکان دیگر و تصاحب اشیاء دیگران، اغلب در حال جنب و جوش و حرکت است و بی ثباتی هیجانی داشته و تحریک پذیر است.

والدین چه وقت برای تشخیص و درمان بیش فعالی باید به پزشک مراجعه نمایند؟

در بیشتر موارد والدین، معلمان و مراقبین مهد کودک ها با کمی دقت می توانند علایم بیش فعالی را در کودکان شناسایی نمایند. چون کودکان بالاتر از ۴ سال بیشتر وقت خود را در مهدکودک و مدرسه می گذرانند؛ والدین باید مراقب باشند که وقتی معلم مدرسه یا مربی مهد کودک اعلام می کند که کودک تمرکز ندارد و یا بر روی صندلی خود نمی نشیند و پرتحرک است، این علایم می تواند نشان دهنده اختلال بیش فعالی باشد. والدینی هستند که نمی خواهند مشکل کودک خود را بپذیرند و معمولا با بهانه آوردن از هشدارهای معلمان و سایر اطرافیان طفره می روند. این افراد از درمان این اختلال واهمه دارند و گمان می کنند داروهایی که توسط پزشک اعصاب کودکان تجویز می شود برای فرزندشان عوارض دارد. این در حالی است که اگراین کودکان در زمان مناسب درمان نشوند، نمی توانند در امور آموزشی و فعالیت های اجتماعی خود موفق عمل کنند و ممکن است برای خودو اطرافیانشان مشکل آفرین باشند.  والدین باید بدانند که اختلال بیش فعالی در واقع یک اشکال درعملکرد بخش هایی از مغز کودک است که قابل درمان است و برای ارزیابی تشخیصی و درمانی لازم است به فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان مراجعه نمایند.

عوارض عدم درمان بیش فعالی چیست؟

در صورت عدم درمان به موقع، بیش فعالی می تواند در زندگی روزمره کودک، روابط اجتماعی کودک با هم سن و سالان، اعتماد به نفس و همچنین در تحصیل او مشکلات عمده ای ایجاد نماید. در بسیاری از موارد کودک مبتلا به بیش فعالی از مدرسه اخراج می شود. گزارشات متعددی وجود دارد که کودک مبتلا به بیش فعالی در آینده احتمال بیشتری برای رانندگی خطرناک، سیگار کشیدن، ارتکاب بزهکاری اجتماعی و سوءمصرف مواد دارد.

روش های درمان بیش فعالی چیست؟


درمان دارویی برای کاهش علایم بیماری بیش فعالی بسیار مؤثر می باشد اگرچه اثر این داروها مانند اثر آنتی بیوتیک ها در کنترل سریع یک عفونت نیست و بسیار آرام تر و به تدریج علایم بیماری را کاهش می دهد. گاه بیمار علاوه بر بیش فعالی به افسردگی و اضطراب هم مبتلا است که در این مواقع لازم است همزمان از داروهای ضد اضطراب و ضد افسردگی هم استفاده نمود. داروهای درمان بیش فعالی به دو گروه داروهای محرک و داروهای غیرمحرک تقسیم می شوند. داروی محرک آمفتامین از ۷۰ سال قبل و داروی محرک متیل فنیدیت یا ریتالین نیز از ۵۰ سال پیش از این در درمان بیش فعالی استفاده شده اند. داروی غیرمحرک آتوموکستین نیز مورد تأیید FDA بوده و گاه بسیاری از پزشکان این دارو را به علت عوارض کمتر آن ترجیح می دهند. وقتی از دوز مناسب داروهای محرک استفاده می کنیم، اغلب بعد از ۶۰ تا ۹۰ دقیقه علایم بیش فعالی بهبود می یابد. درباره مصرف داروهای غیرمحرک مانند آتوموکستین البته اثر دارو کندتر بوده و گاه بعد از یک تا چند هفته علایم بهبود می یابد.

متیل فنیدیت با نام تجاری ریتالین رایج ترین دارو برای کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی و نقص توجه است که به شکل قرص در بازار دارویی موجود است. ریتالین با اثر بر قشر مغز و تالاموس از بازجذب مجدد یک ماده شیمیایی به نام دوپامین در سلول های عصبی جلوگیری می کند. دوپامین یکی از مواد شیمیایی است که در انتقال عصبی نقش دارد. مدت اثر ریتالین چهار تا شش ساعت است؛ بنابراین باید این دارو را یک یا دو بار در روز مصرف کرد. بین کودکان از نظر پاسخ هایشان به این داروها تفاوت های زیادی وجود دارد، برخی کودکان سریعا و به مقدار کم دارو پاسخ می دهند، در حالی که کودکان دیگر فقط به مقدار زیاد دارو پاسخ می دهند. دوز ریتالین براساس نیازها و عکس العمل‌های فردی تعیین می‌گردد. درکودکان (۶سال و بالاتر) بادوز ۵ تا ۱۰ میلی گرم سه بار در روز شروع شده و درهفته ۱۰-۵ میلی گرم در دوز روزانه افزوده می‌شود. حداکثر دوز روزانه ۶۰ میلی گرم است.

نورو فیدبک چگونه به اختلال بیش فعالی کمک می کند

مغز انسان از طریق امواج با یک دیگر در ارتباطند اختلال در این امواج باعث اختلال رفتاری و روانی در انسان می شود در روش نورو فیدبک با توجه به اختلال بیمار الکترود هایی به سر وی نصب می گردد و از طریق یک مانیتور تصاویر و یا فیلم هایی برای بیمار پخش میگردد در حال تکنسین از کودک می خواهد به عنوان مثال بروی حرکت چرخ های اتومبیل تمرکز کند با تکرار و تمرین همین حرکات ساده و رصد کرد امواج مغزی وی کمک شایانی به درمان بیش فعالی کود ک مورد نظر میشود

والدین کودک بیش فعال چه نکاتی را باید رعایت کنند؟

کودک مبتلا به بیش فعالی باید در یک صندلی مجزا و در جلوی کلاس روبروی معلم بنشیند. بررسی های مختلف نشان می دهد که برای درمان بیش فعالی، درمان دارویی باید در کنار رفتاردرمانی به کار گرفته شود. والدین و معلمان لازم است در زمینه رفتار درست با کودک مبتلا به بیش فعالی آموزش ببینند. رفتاردرمانی بصورت آموزش مهارت های ارتباطی به کودک و نیز مدیریت درست رفتارهای نامناسب کودک تعریف می شود. بعضی از داروها مانند دیفن هیدرامین موجب تشدید پرخاشگری در کودک مبتلا به بیش فعالی می شود. به همین دلیل والدین لازم است قبل از تجویز هر دارویی به پزشک معالج یادآوری نمایند که کودکشان از قبل در حال درمان بیش فعالی است. والدین باید بر رفتارهای مثبت کودک خود تمرکز کنند. کودکان پر انرژی کودکان بدی نیستند، آنها معمولا کنجکاو و پر از زندگی هستند و هیچ وقت نمی‌خواهند به کسی آزار برسانند. والدین باید به جای ممانعت از رفتار کودک، سعی کنند رفتارهای او را مدیریت کنند. در این صورت محیطی آرام‌تر برای خود و خانوده خود خواهند داشت. والدین می دانند که فرزند آنها همان کاری را انجام می دهد که والدین انجام می دهند زیرا فرزندان از والدین خود الگو می گیرند پس والدین باید از رفتار خودشان برای راهنمایی فرزندتشان کمک بگیرند.

افراد بیش فعال چه رژیم غذایی را باید رعایت کنند؟

رژیم عذایی مملو از پروتئین و ویتامین در کنترل علائم بیش فعالی نقش مهمی دارد. در افراد بیش فعال لازم است از مصرف شیرینی جات و مواد قندی، غذاهای حاوی افزودنی های شیمیایی و غذاهای آلرژی زا اجتناب گردد. از جمله غذاهای مفید در عملکرد مغزی افراد بیش فعال، مصرف انواع پروتئین ها مانند گوشت بدون چربی، مرغ ، ماهی ، تخم مرغ ، لوبیا ، انواع آجیل ، سویا و لبنیات کم چرب می باشد. پروتئین ها با افزایش تولید دوپامین و انتقال دهنده های عصبی دیگر عملکرد مغزی و تمرکز مغزی را افزایش داده و همچنین با کاهش میزان قند خون علائم بیش فعالی را بهبود می بخشد. تحقیقات متعددی توصیه می کند که بیش از نصف بشقاب غذای افراد بیش فعال باید پر از سبزیجات و میوه جات باشد، یک چهارم از بشقاب را پروتئین و تنها یک چهارم باقیمانده را باید مواد حاوی قند پر نماید.

کمبود بعضی از مواد ریز مغذی و معدنی با بروز بیش فعالی ارتباط مستقیمی دارد. یکی از این مواد معدنی مهم روی یا زینک است. روی تنظیم کننده انتقال دهنده عصبی دوپامین است و با بهبود پاسخ مغز به دوپامین، اثر داروی متیل فنیدیت یا ریتالین را بهتر می کند. مقادیر کم این ماده معدنی با بی توجهی و اختلال تمرکز ارتباط دارد. ماده معدنی مهم دیگر آهن بوده که ذخیره کافی از آن برای ساخت دوپامین داخل مغزی ضروری است. افراد بیش فعال اغلب میزان فریتین پایین تری نسبت به افراد نرمال دارند. مانند روی ، منیزیم نیز برای ساختن انتقال دهنده های عصبی در توجه و تمرکز مورد استفاده قرار می گیرد و تأثیر آرام بخش بر مغز دارد. هر سه ماده معدنی زینک یا روی، آهن و منیزیم در گوشت بدون چربی ، مرغ ، غذاهای دریایی ، آجیل ، سویا و غلات غنی شده به وفور وجود دارد.

مطالعات و تحقیقات روی افراد بیش فعال نشان می دهد که تجویز ویتامین B ، ضریب هوشی  این بیماران را ۱۶ امتیاز بهبود بخشیده و باعث کاهش پرخاشگری و رفتارهای ضد اجتماعی می شود. به نظر می رسد ویتامین B-6 سطح دوپامین مغز را افزایش می دهد و از این طریق ضریب هوشی آنها را بهتر می کند. همچنین امگا ۳ در عملکرد مغزی و سلولهای عصبی از اهمیت زیادی برخوردار است. امگا ۳ که در انواع ماهی های چرب، ماهی تن و ماهی قزل آلا وجود دارد علائم بیش فعالی را به میزان پنجاه درصد کاهش می دهد.

کلینیک مغز و اعصاب کودکان دکتر محمدکاظم بخشنده

دکتر محمدکاظم بخشنده فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان و فلوشیپ نوروماسکولار

دسته بندی : بیش فعالی مقالات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *